معجزه‌های سخت ترک؛ روایت بازگشت به زندگی معتادان متجاهر

به گزارش روابط عمومی و امور بین الملل سازمان بهزیستی کشور، بازگشت یک معتاد متجاهر به چرخه زندگی و رهایی از چنگال اعتیاد برای بسیاری امری دور از ذهن است. انسانی که از خانه رانده شده، سال‌ها در گوشه خیابان زیسته و بارها زمین خورده بازگشتش به زندگی عادی و نلغزیدن دوباره به ورطه اعتیاد گاه به معجزه می‌ماند اما مرکز ماده ۱۶ اخوان در ملارد، روایت دیگری از همین معجزه‌های سخت و پرهزینه است.

مرکز ماده ۱۶ اخوان واقع در غرب استان تهران، این روزها پذیرای ۳۲۰۰ نفر از معتادان متجاهر غرب استان است. مجموعه‌ای بزرگ که سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی کشور با همراهی سرهنگ باقرآبادی فرمانده پلیس مبارزه با مواد مخدر غرب استان تهران، سرهنگ کارخانه معاون هماهنگ‌کننده پلیس غرب استان، سید اصغر تقوی فرماندار ملارد و جمعی از مدیران و مسئولان از بخش‌های مختلف آن بازدید کردند.

این مرکز تنها محلی برای نگهداری نیست بلکه تلاش دارد مسیر بازگشت به زندگی را هموار کند. در بخش حرفه‌آموزی، ۸۰۰ نفر از مددجویان در کارگاه‌هایی مانند خیاطی، نانوایی، مونتاژ سیم خودرو، کیف‌دوزی و حتی تارسازی مشغول یادگیری مهارت هستند. کارگاه‌هایی که در دو شیفت صبح و عصر فعال‌اند و هدفشان پیوند درمان با اشتغال است.

نانوایی مجموعه و پخت نان توسط افراد مبتلا به اعتیاد

در نانوایی مجموعه، تعدادی از مددجویان بستری مشغول پخت نان لواش برای مصرف داخلی هستند. یکی از آن‌ها می‌گوید: قبلاً نانوا بودم، الان هم اینجا نانوا هستم. جمله‌ای ساده که نشان می‌دهد اعتیاد، همه هویت حرفه‌ای یک انسان را از بین نمی‌برد اگر فرصتی دوباره داده شود.

مرکز اخوان دارای بخش‌های درمان، مددکاری، روانشناسی و فرهنگی است. در واحد درمان چند پزشک به‌صورت مستمر خدمات پزشکی به مددجویان ارائه می‌دهند. حسینی در گفت‌وگو با پزشکان، درباره میزان مراجعات پزشکی پرسید و پاسخ شنید که به دلیل نوع مواد مصرفی، مراجعات درمانی این افراد بالاست.

فاز ۴ مجموعه، محل بستری ۲۰ بیمار مبتلا به ایدز و هپاتیت است. با ورود رئیس سازمان بهزیستی و فرماندار به این بخش، مددجویان سرودی اجرا کردند؛ سرودی با این پیام"«به راه‌های بی‌هدف، به روزهای بی‌هدف نه بگوبه زندگی سلام کن، به روزهای تازه‌تر…"
حسینی پس از شنیدن این اجرا گفت: شعر پرمحتوا بود، خیلی هم قشنگ خواندید.

روایت‌هایی امید بخش از ترک اعتیاد

در این بخش، عکسی روی دیوار توجه‌ها را جلب می‌کرد. تصویری دو قاب از یک فرد در زمان مصرف مواد و پس از ترک. جالب آنکه خود آن فرد نیز در مجموعه حضور داشت و با رئیس سازمان بهزیستی خوش‌وبش کرد؛ تصویری زنده از تخریب اعتیاد و امکان بازسازی انسان.

در بخش بستری، مددجویان با لباس‌های یکدست آبی‌رنگ، روی تخت‌های خود نشسته بودند و به محض ورود مهمانان، همگی هماهنگ گفتند: سلام، وقت بخیر، خوش آمدید. حسینی در جمع آنان گفت: هر وقت به جمع شما می‌آیم این آیه را یادآوری می‌کنم، قرآن کسانی را که توبه می‌کنند بیشتر دوست دارد "اِنَّ‌اللّهَ یُحِبُّ التَّوّابین" ما خوشحالیم که شما تصمیم گرفتید از مسیر اعتیاد برگردید.

در جریان بازدید یکی از معتادان بهبودیافته که اکنون به‌عنوان کارمند در همین مرکز مشغول فعالیت است، داستان زندگی‌اش را روایت کرد: نیروی انتظامی من را گرفت و آورد اینجا. اولش خیلی ناراحت بودم. روزی که آمدم هم مصرف‌کننده بودم هم موادفروش. امروز ۱۰ سال است که نه مواد مصرف می‌کنم، نه قرص می‌خورم، نه فروشندگی دارم و نه درگیری. ازدواج مجدد کرده‌ام دو سال است خانه و ماشین دارم و همه محله هم من را دوست دارند. نکته قابل توجه اینکه تعدادی از پرسنل مرکز، خود از بهبودیافتگان اعتیاد هستند.

خیاطی و تولید کیف و دستمزد ماهانه

در بخش خیاطی حدود ۲۰ چرخ خیاطی فعال بود برخی مشغول دوخت و برخی در حال اتوکشی. یکی از مددجویان که تنها دو ماه است وارد مرکز شده و خیاطی را همین‌جا آموخته، می‌گوید: تولیدی‌های بیرون به ما سفارش می‌دهند. کارها را تحویل می‌دهیم و ماهی حدود ۵ میلیون تومان دستمزد می‌گیریم.در بخش‌های دیگر، مددجویان به کیف‌دوزی و سیم‌کشی مشغول‌اند و تولیداتشان برای کولر خودرو سمند به ایران‌خودرو تحویل می‌شود.

محمد نصیری مدیرکل بهزیستی استان تهران، مرکز اخوان را بزرگ‌ترین مرکز سازمان بهزیستی کشور با ۳۲۰۰ مددجو و ۲۳ هزار متر مربع بنا معرفی کرد و گفت: این مرکز از نظر ماده ۱۶ بعد از فشافویه با ظرفیت ۱۰ هزار نفر دومین مرکز بزرگ کشور است. به گفته او مددجویانی که امکان اشتغال دارند، حقوق دریافت می‌کنند و خودشان درباره هزینه‌کرد آن تصمیم می‌گیرند اگر فرد نگاه بازگشت به زندگی داشته باشد، زمینه آن در این مجموعه فراهم است.

عرب مدیر مرکز اخوان، نیز اعلام کرد: ۸۰۰ نفر در کارگاه‌های اشتغال در دو شیفت فعال هستند. برخی افراد ۶ ماه دوره را گذرانده‌اند و باید ترخیص شوند اما اگر نتوانیم آن‌ها را برای تکمیل توانمندی نگه داریم خطر بازگشت به اعتیاد وجود دارد.

در این بازدید، آمارها تصویری نگران‌کننده از وضعیت اعتیاد ارائه داد. پلیس اعلام کرد حدود ۱۰ هزار معتاد متجاهر در غرب استان تهران وجود دارد در حالی که ظرفیت ماده ۱۶ تنها ۴۲۵۰ نفر است. مرکز اخوان ظرفیت توسعه دارد و نیاز است فازهای جدیدی مانند فاز ۷ راه‌اندازی شود. همچنین کمپ ویژه‌ای برای معتادان زن وجود ندارد و برآورد می‌شود حدود هزار زن معتاد متجاهر در منطقه حضور داشته باشند.

حسینی درباره میزان بازگشت مجدد به اعتیاد پس از ترک پرسید و پاسخ شنید: «خیلی زیاد است»، آماری بین ۸۰ تا ۹۵ درصد.

۶۳ هزار معتاد متجاهر تحت پوشش بهزیستی

فائقی معاون مرکز پیشگیری از اعتیاد سازمان بهزیستی، گفت: در کشور ۱۲۴ هزار معتاد متجاهر داریم که ۶۳ هزار نفر تحت پوشش بهزیستی هستند. در استان تهران ۶۲۰۰ ظرفیت وجود دارد و ۳۲۰۰ نفر در مرکز اخوان نگهداری می‌شوند به ازای هر نفر روزانه ۱۱۵ هزار تومان منابع تخصیص می‌یابد که تنها ۶۰ درصد آن پرداخت شده و تأخیر در تخصیص منابع، پذیرش را با مشکل مواجه می‌کند.

به گفته او، ۳۰ درصد معتادان متجاهر محل اسکان ندارند و پس از ترخیص دوباره به اعتیاد بازمی‌گردند. سیاست امسال، راه‌اندازی مراکز بازتوانی اجتماعی و تقویت مدیریت مورد برای بررسی وضعیت بیماران در سطح محلی است.

سلمان حسینی  رئیس مرکز فوریت‌های اجتماعی، پیشگیری از آسیب‌ها و بازتوانی اعتیاد سازمان بهزیستی کشور  نیز از مشکل شناسایی افراد مجهول‌الهویه و کسانی که هیچ پیوند خانوادگی ندارند سخن گفت و اعلام کرد: با همکاری ثبت احوال تلاش می‌شود افرادی که خانواده دارند به آن‌ها بازگردانده شوند و سایر افراد خدمات رایگان دریافت کنند.

تقوی فرماندار ملارد با اشاره به جمعیت ۶ میلیونی غرب استان تهران در ۶ شهرستان گفت: جمعیت سیال، ترکیبی و موزاییکی غرب استان، آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد را تشدید کرده است. معتادان متجاهر گاه موجب افزایش جرایم خرد می‌شوند. اشتغال در این مرکز اقدام بسیار خوبی است و ما آمادگی داریم برای توسعه آن با هدف صیانت و توانمندسازی کمک کنیم.

سید جواد حسینی رئیس سازمان بهزیستی در جمع‌بندی سخنان خود تأکید کرد: اعتیاد مادر آسیب‌هاست و ۲۳ نوع آسیب اجتماعی را تولید و بازتولید می‌کند. بدترین نوع درمان هم درمان اعتیاد است چرا که بیش از ۹۰ درصد معتادان متجاهر با عود مجدد مواجه می‌شوند.این افراد سه رنج را تحمل می‌کنند شامل رفتن به سمت اعتیاد، مصرف مواد و ترک اما به دلیل انگ اجتماعی، ندادن کار و نپذیرفتن در جامعه، وابستگی روانی باقی می‌ماند و بازگشت اتفاق می‌افتد. گره اصلی این مشکل، اشتغال و مهارت است.

به گفته حسینی، تقویت مراکز بهبود، صیانت، بازتوانی اجتماعی و مراقبت پس از خروج می‌تواند بازگشت به اعتیاد را کاهش دهد. تسهیلات اشتغال، بیمه کارفرمایی، حمایت از زنان سرپرست خانوار و بهبودیافتگان و پرداخت سرمایه در گردش تا ۵ میلیارد تومان به کارفرمایانی که ۲۰ نفر را به کار بگیرند از جمله برنامه‌های حمایتی سازمان بهزیستی است همچنین امکان قرار گرفتن ۵۰۰ نفر در فرآیند بازتوانی اجتماعی و هزار نفر در قالب مدیریت مورد را داریم.